Lucien de Samosate, La traversée ou le tyran

ΚΛΩΘΩ Τίς δ´ ἐστίν; ἢ τί βουλόμενος ἀπεδίδρασκε;

ΕΡΜΗΣ Τουτὶ μὲν πρόδηλον, ὅτι ζῆν μᾶλλον ἐβούλετο. ἔστι δὲ βασιλεύς τις ἢ τύραννος, ἀπὸ γοῦν τῶν ὀδυρμῶν καὶ ὧν ἀνακωκύει, πολλῆς τινος εὐδαιμονίας ἐστερῆσθαι λέγων.

ΚΛΩΘΩ Εἶθ´ ὁ μάταιος ἀπεδίδρασκεν, ὡς ἐπιβιῶναι δυνάμενος, ἐπιλελοιπότος ἤδη τοῦ ἐπικεκλωσμένου αὐτῷ νήματος;

[4] ΕΡΜΗΣ Ἀπεδίδρασκε, λέγεις; εἰ γὰρ μὴ ὁ γενναιότατος οὗτος, ὁ τὸ ξύλον, συνήργησέ μοι καὶ συλλαβόντες αὐτὸν ἐδήσαμεν, κἂν ᾤχετο ἡμᾶς ἀποφυγών· ἀφ´ οὗ γάρ μοι παρέδωκεν αὐτὸν ἡ Ἄτροπος, παρ´ ὅλην τὴν ὁδὸν ἀντέτεινε καὶ ἀντέσπα, καὶ τὼ πόδε ἀντερείδων πρὸς τὸ ἔδαφος οὐ παντελῶς εὐάγωγος ἦν· ἐνίοτε δὲ καὶ ἱκέτευε καὶ κατελιπάρει, ἀφεθῆναι πρὸς ὀλίγον ἀξιῶν καὶ πολλὰ δώσειν ὑπισχνούμενος. ἐγὼ δέ, ὥσπερ εἰκός, οὐκ ἀνίειν ὁρῶν ἀδυνάτων ἐφιέμενον. ἐπεὶ δὲ κατ´ αὐτὸ ἤδη τὸ στόμιον ἦμεν, ἐμοῦ τοὺς νεκρούς, ὡς ἔθος, ἀπαριθμοῦντος τῷ Αἰακῷ κἀκείνου λογιζομένου αὐτοὺς πρὸς τὸ παρὰ τῆς σῆς ἀδελφῆς πεμφθὲν αὐτῷ σύμβολον, λαθὼν οὐκ οἶδ´ ὅπως ὁ τρισκατάρατος ἀπιὼν ᾤχετο. ἐνέδει οὖν νεκρὸς εἷς τῷ λογισμῷ, καὶ ὁ Αἰακὸς ἀνατείνας τὰς ὀφρῦς, "Μὴ ἐπὶ πάντων, ὦ Ἑρμῆ," φησί, "χρῶ τῇ κλεπτικῇ, ἅλις σοι αἱ ἐν οὐρανῷ παιδιαί· τὰ νεκρῶν δὲ ἀκριβῆ καὶ οὐδαμῶς λαθεῖν δυνάμενα. τέτταρας, ὡς ὁρᾷς, πρὸς τοῖς χιλίοις ἔχει τὸ σύμβολον ἐγκεχαραγμένους, σὺ δέ μοι παρ´ ἕνα ἥκεις ἄγων, εἰ μὴ τοῦτο φής, ὡς παραλελόγισταί σε ἡ Ἄτροπος." ἐγὼ δὲ ἐρυθριάσας πρὸς τὸν λόγον ταχέως ὑπεμνήσθην τῶν κατὰ τὴν ὁδόν, κἀπειδὴ περιβλέπων οὐδαμοῦ τοῦτον εἶδον, συνεὶς τὴν ἀπόδρασιν ἐδίωκον ὡς εἶχον τάχους κατὰ τὴν ἄγουσαν πρὸς τὸ φῶς· εἵπετο δὲ αὐθαίρετός μοι ὁ βέλτιστος οὗτος, καὶ ὥσπερ ἀπὸ ὕσπληγγος θέοντες καταλαμβάνομεν αὐτὸν ἤδη ἐν Ταινάρῳ· παρὰ τοσοῦτον ἦλθε διαφυγεῖν.

ΚΛΩΘΩ Τίς δ´ ἐστίν; ἢ τί βουλόμενος ἀπεδίδρασκε;
ΕΡΜΗΣ Τουτὶ μὲν πρόδηλον, ὅτι ζῆν μᾶλλον ἐβούλετο. ἔστι δὲ βασιλεύς τις ἢ τύραννος, ἀπὸ γοῦν τῶν ὀδυρμῶν καὶ ὧν ἀνακωκύει, πολλῆς τινος εὐδαιμονίας ἐστερῆσθαι λέγων.
ΚΛΩΘΩ Εἶθ´ ὁ μάταιος ἀπεδίδρασκεν, ὡς ἐπιβιῶναι δυνάμενος, ἐπιλελοιπότος ἤδη τοῦ ἐπικεκλωσμένου αὐτῷ νήματος;
[4] ΕΡΜΗΣ Ἀπεδίδρασκε, λέγεις; εἰ γὰρ μὴ ὁ γενναιότατος οὗτος, ὁ τὸ ξύλον, συνήργησέ μοι καὶ συλλαβόντες αὐτὸν ἐδήσαμεν, κἂν ᾤχετο ἡμᾶς ἀποφυγών· ἀφ´ οὗ γάρ μοι παρέδωκεν αὐτὸν ἡ Ἄτροπος, παρ´ ὅλην τὴν ὁδὸν ἀντέτεινε καὶ ἀντέσπα, καὶ τὼ πόδε ἀντερείδων πρὸς τὸ ἔδαφος οὐ παντελῶς εὐάγωγος ἦν·

S. a écrit :Le texte suivant 🙂 !

ΚΛΩΘΩ Τίς δ´ ἐστίν; ἢ τί βουλόμενος ἀπεδίδρασκε;

ΕΡΜΗΣ Τουτὶ μὲν πρόδηλον, ὅτι ζῆν μᾶλλον ἐβούλετο. ἔστι δὲ βασιλεύς τις ἢ τύραννος, ἀπὸ γοῦν τῶν ὀδυρμῶν καὶ ὧν ἀνακωκύει, πολλῆς τινος εὐδαιμονίας ἐστερῆσθαι λέγων.

ΚΛΩΘΩ Εἶθ´ ὁ μάταιος ἀπεδίδρασκεν, ὡς ἐπιβιῶναι δυνάμενος, ἐπιλελοιπότος ἤδη τοῦ ἐπικεκλωσμένου αὐτῷ νήματος;

[4] ΕΡΜΗΣ Ἀπεδίδρασκε, λέγεις; εἰ γὰρ μὴ ὁ γενναιότατος οὗτος, ὁ τὸ ξύλον, συνήργησέ μοι καὶ συλλαβόντες αὐτὸν ἐδήσαμεν, κἂν ᾤχετο ἡμᾶς ἀποφυγών· ἀφ´ οὗ γάρ μοι παρέδωκεν αὐτὸν ἡ Ἄτροπος, παρ´ ὅλην τὴν ὁδὸν ἀντέτεινε καὶ ἀντέσπα, καὶ τὼ πόδε ἀντερείδων πρὸς τὸ ἔδαφος οὐ παντελῶς εὐάγωγος ἦν· ἐνίοτε δὲ καὶ ἱκέτευε καὶ κατελιπάρει, ἀφεθῆναι πρὸς ὀλίγον ἀξιῶν καὶ πολλὰ δώσειν ὑπισχνούμενος. ἐγὼ δέ, ὥσπερ εἰκός, οὐκ ἀνίειν ὁρῶν ἀδυνάτων ἐφιέμενον. ἐπεὶ δὲ κατ´ αὐτὸ ἤδη τὸ στόμιον ἦμεν, ἐμοῦ τοὺς νεκρούς, ὡς ἔθος, ἀπαριθμοῦντος τῷ Αἰακῷ κἀκείνου λογιζομένου αὐτοὺς πρὸς τὸ παρὰ τῆς σῆς ἀδελφῆς πεμφθὲν αὐτῷ σύμβολον, λαθὼν οὐκ οἶδ´ ὅπως ὁ τρισκατάρατος ἀπιὼν ᾤχετο. ἐνέδει οὖν νεκρὸς εἷς τῷ λογισμῷ, καὶ ὁ Αἰακὸς ἀνατείνας τὰς ὀφρῦς, "Μὴ ἐπὶ πάντων, ὦ Ἑρμῆ," φησί, "χρῶ τῇ κλεπτικῇ, ἅλις σοι αἱ ἐν οὐρανῷ παιδιαί· τὰ νεκρῶν δὲ ἀκριβῆ καὶ οὐδαμῶς λαθεῖν δυνάμενα. τέτταρας, ὡς ὁρᾷς, πρὸς τοῖς χιλίοις ἔχει τὸ σύμβολον ἐγκεχαραγμένους, σὺ δέ μοι παρ´ ἕνα ἥκεις ἄγων, εἰ μὴ τοῦτο φής, ὡς παραλελόγισταί σε ἡ Ἄτροπος." ἐγὼ δὲ ἐρυθριάσας πρὸς τὸν λόγον ταχέως ὑπεμνήσθην τῶν κατὰ τὴν ὁδόν, κἀπειδὴ περιβλέπων οὐδαμοῦ τοῦτον εἶδον, συνεὶς τὴν ἀπόδρασιν ἐδίωκον ὡς εἶχον τάχους κατὰ τὴν ἄγουσαν πρὸς τὸ φῶς· εἵπετο δὲ αὐθαίρετός μοι ὁ βέλτιστος οὗτος, καὶ ὥσπερ ἀπὸ ὕσπληγγος θέοντες καταλαμβάνομεν αὐτὸν ἤδη ἐν Ταινάρῳ· παρὰ τοσοῦτον ἦλθε διαφυγεῖν.

J'ai déjà travaillé :

ΚΛΩΘΩ Τίς δ´ ἐστίν; ἢ τί βουλόμενος ἀπεδίδρασκε;
ΕΡΜΗΣ Τουτὶ μὲν πρόδηλον, ὅτι ζῆν μᾶλλον ἐβούλετο. ἔστι δὲ βασιλεύς τις ἢ τύραννος, ἀπὸ γοῦν τῶν ὀδυρμῶν καὶ ὧν ἀνακωκύει, πολλῆς τινος εὐδαιμονίας ἐστερῆσθαι λέγων.
ΚΛΩΘΩ Εἶθ´ ὁ μάταιος ἀπεδίδρασκεν, ὡς ἐπιβιῶναι δυνάμενος, ἐπιλελοιπότος ἤδη τοῦ ἐπικεκλωσμένου αὐτῷ νήματος;
[4] ΕΡΜΗΣ Ἀπεδίδρασκε, λέγεις; εἰ γὰρ μὴ ὁ γενναιότατος οὗτος, ὁ τὸ ξύλον, συνήργησέ μοι καὶ συλλαβόντες αὐτὸν ἐδήσαμεν, κἂν ᾤχετο ἡμᾶς ἀποφυγών· ἀφ´ οὗ γάρ μοι παρέδωκεν αὐτὸν ἡ Ἄτροπος, παρ´ ὅλην τὴν ὁδὸν ἀντέτεινε καὶ ἀντέσπα, καὶ τὼ πόδε ἀντερείδων πρὸς τὸ ἔδαφος οὐ παντελῶς εὐάγωγος ἦν·

Trois questions :
- Je ne trouve pas ἐστερῆσθαι dans mon Bailly. Pouvez-vous m'aider ?
Cf réponse d'Arthur.
- ἀπὸ γοῦν τῶν ὀδυρμῶν καὶ ὧν ἀνακωκύει : il y a attraction du relatif, non ? ὧν = ους ;
Plutôt ἅ, mais tu as raison, c'est bien un cas fréquent d'attraction.
- ὁ γενναιότατος οὗτος, ὁ τὸ ξύλον : dois-je sous-entendre eko, soit : cet homme très noble, qui a une massue (on rendrait mieux par : cet homme à la massue) ?
Tout à fait.

Attention au mot "noble"; il ne s'agit pas ici de classe sociale.
Attention aussi à bien rendre la valeur conative de l'imparfait ἀπεδίδρασκεν
Merci beaucoup !

ΚΛΩΘΩ Τίς δ´ ἐστίν; ἢ τί βουλόμενος ἀπεδίδρασκε;

ΕΡΜΗΣ Τουτὶ μὲν πρόδηλον, ὅτι ζῆν μᾶλλον ἐβούλετο

ἔστι δὲ βασιλεύς τις ἢ τύραννος, ἀπὸ γοῦν τῶν ὀδυρμῶν καὶ ὧν ἀνακωκύει

πολλῆς τινος εὐδαιμονίας ἐστερῆσθαι λέγων.

ΚΛΩΘΩ Εἶθ´ ὁ μάταιος ἀπεδίδρασκεν

ὡς ἐπιβιῶναι δυνάμενος

ἐπιλελοιπότος ἤδη τοῦ ἐπικεκλωσμένου αὐτῷ νήματος;

[4] ΕΡΜΗΣ Ἀπεδίδρασκε, λέγεις;

εἰ γὰρ μὴ ὁ γενναιότατος οὗτος, ὁ τὸ ξύλον, συνήργησέ μοι καὶ συλλαβόντες αὐτὸν ἐδήσαμεν, κἂν ᾤχετο ἡμᾶς ἀποφυγών· ἀφ´ οὗ γάρ μοι παρέδωκεν αὐτὸν ἡ Ἄτροπος, παρ´ ὅλην τὴν ὁδὸν ἀντέτεινε καὶ ἀντέσπα, καὶ τὼ πόδε ἀντερείδων πρὸς τὸ ἔδαφος οὐ παντελῶς εὐάγωγος ἦν·

S. a écrit :En détail.

ΚΛΩΘΩ Τίς δ´ ἐστίν; ἢ τί βουλόμενος ἀπεδίδρασκε;

Le ἢ me paraît étrange… Il ne fait que coordonner les deux interrogatives, non ?
Le τί porte bien sur βουλόμενος (quoi voulant = dans quelle intention) ?

Bien sûr, qu'il coordonne… Le pb est de justifier son sens; je pense que l'interlocuteur pose d'abord une question sur l'identité du personnage, puis songe à une autre qu'il met en en avant; la conjonction est alors l'équivalent de "ou plutôt". Ce sera du reste à cette deuxième question que répondra d'abord Hermès.
Pour la suite, tu as raison.

ΕΡΜΗΣ Τουτὶ μὲν πρόδηλον, ὅτι ζῆν μᾶλλον ἐβούλετο

Si je me souviens bien, le ὅτι est causal (comme dans le Socrate) : cela est évident (dommage, j'aurais bien retranscrit par "cela saute aux yeux comme un coup de pied au… derrière 😀), c'est qu'il entendait vivre davantage…

Non, le oti n'est pas causal : il introduit une conjonctive apposée à touti : ce qui est manifeste, c'est que…

ἔστι δὲ βασιλεύς τις ἢ τύραννος, ἀπὸ γοῦν τῶν ὀδυρμῶν καὶ ὧν ἀνακωκύει

Le καὶ me semble louche… Je ne crois pas qu'il soit besoin d'une coordination. Le "aussi" n'est pas très probant…

"du moins d'après ses lamentations et tous les cris qu'il pousse" ôn = toutôn a; il est fréquent que outos soit omis quand il est antécédent du relatif. J'ai compris pourquoi tu proposais ous!!!

πολλῆς τινος εὐδαιμονίας ἐστερῆσθαι λέγων.

affirmant avoir été privé de nombreuses joies.
Je vais fouiller sur la valeur du participe.

Pourquoi? Il est ici tout simplement apposé au sujet!
polus au singulier n'a jamais le sens de "beaucoup", mais de "abondant", "grand"

ΚΛΩΘΩ Εἶθ´ ὁ μάταιος ἀπεδίδρασκεν

Il y a une nuance ironique dans le Εἶθα, comme le suggère Bailly ?

Non, il s'agit de la suite de l'explication.

ὡς ἐπιβιῶναι δυνάμενος

ὡς + part. : dans la pensée que… ?
ἐπιβιῶναι : plutôt que survivre, prolonger la durée de sa vie ?

Oui.

ἐπιλελοιπότος ἤδη τοῦ ἐπικεκλωσμένου αὐτῷ νήματος;

Génitif absolu. Je bloquais samedi. Je vais m'y replonger.

D'accord.

[4] ΕΡΜΗΣ Ἀπεδίδρασκε, λέγεις;

Je ne comprends pas la question d'Hermès. N'est-il pas le premier à le savoir, qu'il voulait fuir ?

Il exprime ironiquement la vanité de la tentative du tyran… Pour rendre la valeur de l'imparfait, ici et ailleurs, n'hésite pas à traduire par "il cherchait à s'enfuir"

εἰ γὰρ μὴ ὁ γενναιότατος οὗτος, ὁ τὸ ξύλον, συνήργησέ μοι καὶ συλλαβόντες αὐτὸν ἐδήσαμεν, κἂν ᾤχετο ἡμᾶς ἀποφυγών· ἀφ´ οὗ γάρ μοι παρέδωκεν αὐτὸν ἡ Ἄτροπος, παρ´ ὅλην τὴν ὁδὸν ἀντέτεινε καὶ ἀντέσπα, καὶ τὼ πόδε ἀντερείδων πρὸς τὸ ἔδαφος οὐ παντελῶς εὐάγωγος ἦν·

Aucun souci.

Eh bien alors, tant mieux!
Merci 🙂 !

ἐγὼ δέ, ὥσπερ εἰκός, οὐκ ἀνίειν ὁρῶν ἀδυνάτων ἐφιέμενον. ἐπεὶ δὲ κατ´ αὐτὸ ἤδη τὸ στόμιον ἦμεν, ἐμοῦ τοὺς νεκρούς, ὡς ἔθος, ἀπαριθμοῦντος τῷ Αἰακῷ κἀκείνου λογιζομένου αὐτοὺς πρὸς τὸ παρὰ τῆς σῆς ἀδελφῆς πεμφθὲν αὐτῷ σύμβολον, λαθὼν οὐκ οἶδ´ ὅπως ὁ τρισκατάρατος ἀπιὼν ᾤχετο

S. a écrit :Merci !

Encore des petites choses qui me chagrinent.
Comme d'habitude, je vous serai gré de m'en dire le moins possible.

ἐγὼ δέ, ὥσπερ εἰκός, οὐκ ἀνίειν ὁρῶν ἀδυνάτων ἐφιέμενον. ἐπεὶ δὲ κατ´ αὐτὸ ἤδη τὸ στόμιον ἦμεν, ἐμοῦ τοὺς νεκρούς, ὡς ἔθος, ἀπαριθμοῦντος τῷ Αἰακῷ κἀκείνου λογιζομένου αὐτοὺς πρὸς τὸ παρὰ τῆς σῆς ἀδελφῆς πεμφθὲν αὐτῷ σύμβολον, λαθὼν οὐκ οἶδ´ ὅπως ὁ τρισκατάρατος ἀπιὼν ᾤχετο

1. ἐγὼ δέ, (ὥσπερ εἰκός), οὐκ ἀνίειν ὁρῶν ἀδυνάτων ἐφιέμενον
aniein < anièmi ? Infinitif ?
orôn < oraô ? Le génitif adunatôn me fait douter.

Comment peux-tu faire de aniein un infinitif? On est dans les verbes en -mi!!! aniein est une forme seconde d'imparfait actif 1ère pers. Ouk aniein (auton) = je me gardais bien de le relâcher (toujours cette valeur modale de l'imparfait à bien marquer)

Orôn est bien un participe, suivi d'une proposition participiale à sujet sous-entendu : orôn (auton) efiemenon … " voyant qu'il cherchait des choses impossibles" = "voyant qu'il cherchait l'impossible"'

Pour le reste, cela pourra attendre un peu car je vais … me coucher! 🙂
2. [ ἐμοῦ τοὺς νεκρούς, ὡς ἔθος, ἀπαριθμοῦντος τῷ Αἰακῷ κἀκείνου λογιζομένου αὐτοὺς πρὸς τὸ παρὰ τῆς σῆς ἀδελφῆς ] πεμφθὲν αὐτῷ σύμβολον
Je délimiterais la participiale ainsi ([…]), mais l'absence de coordination me laisse perplexe…
Pemphten < pempo, participe ao. passif ?
En relisant la phrase, je me demande : n'est-ce pas : πρὸς τὸ πεμφθὲν αὐτῷ σύμβολον / παρὰ τῆς σῆς ἀδελφῆς ?
L'écart du to et du sumbolon ne concorde pas…

3. λαθὼν οὐκ οἶδ´ ὅπως ὁ τρισκατάρατος ἀπιὼν ᾤχετο
Le lathôn m'embête. Je connais sa construction avec participe (être caché à quelqu'un en faisant qq = faire qq à l'insu de), mais là, c'est bizarre… A moins qu'il n'aille dans la circonstancielle ?
De plus, pourquoi la redondance apiôn / ôkheto ? Quelle nuance apporte ici Lucien ?

Merci 🙂 !

aniein est une forme seconde d'imparfait actif 1ère pers

S. a écrit :Merci !

Encore des petites choses qui me chagrinent.
Comme d'habitude, je vous serai gré de m'en dire le moins possible.

ἐγὼ δέ, ὥσπερ εἰκός, οὐκ ἀνίειν ὁρῶν ἀδυνάτων ἐφιέμενον. ἐπεὶ δὲ κατ´ αὐτὸ ἤδη τὸ στόμιον ἦμεν, ἐμοῦ τοὺς νεκρούς, ὡς ἔθος, ἀπαριθμοῦντος τῷ Αἰακῷ κἀκείνου λογιζομένου αὐτοὺς πρὸς τὸ παρὰ τῆς σῆς ἀδελφῆς πεμφθὲν αὐτῷ σύμβολον, λαθὼν οὐκ οἶδ´ ὅπως ὁ τρισκατάρατος ἀπιὼν ᾤχετο

1. ἐγὼ δέ, (ὥσπερ εἰκός), οὐκ ἀνίειν ὁρῶν ἀδυνάτων ἐφιέμενον
aniein < anièmi ? Infinitif ?
orôn < oraô ? Le génitif adunatôn me fait douter.

Comment peux-tu faire de aniein un infinitif? On est dans les verbes en -mi!!! aniein est une forme seconde d'imparfait actif 1ère pers. Ouk aniein (auton) = je me gardais bien de le relâcher (toujours cette valeur modale de l'imparfait à bien marquer)

Orôn est bien un participe, suivi d'une proposition participiale à sujet sous-entendu : orôn (auton) efiemenon … " voyant qu'il cherchait des choses impossibles" = "voyant qu'il cherchait l'impossible"'

Pour le reste, cela pourra attendre un peu car je vais … me coucher! 🙂

2. [ ἐμοῦ τοὺς νεκρούς, ὡς ἔθος, ἀπαριθμοῦντος τῷ Αἰακῷ κἀκείνου λογιζομένου αὐτοὺς πρὸς τὸ παρὰ τῆς σῆς ἀδελφῆς ] πεμφθὲν αὐτῷ σύμβολον
Je délimiterais la participiale ainsi ([…]), mais l'absence de coordination me laisse perplexe…
Pemphten < pempo, participe ao. passif ?
En relisant la phrase, je me demande : n'est-ce pas : πρὸς τὸ πεμφθὲν αὐτῷ σύμβολον / παρὰ τῆς σῆς ἀδελφῆς ?
L'écart du to et du sumbolon ne concorde pas…

Il y a bien une coordination entre les deux participiales! kakeinou = kai ekeinou…
Tu analyses bien pemfthen; la distance entre to et sumbolon est normale.

3. λαθὼν οὐκ οἶδ´ ὅπως ὁ τρισκατάρατος ἀπιὼν ᾤχετο
Le lathôn m'embête. Je connais sa construction avec participe (être caché à quelqu'un en faisant qq = faire qq à l'insu de), mais là, c'est bizarre… A moins qu'il n'aille dans la circonstancielle ?
De plus, pourquoi la redondance apiôn / ôkheto ? Quelle nuance apporte ici Lucien ?

lathhôn isolé à le sens de "à (mon, ton, son…) insu"; ce n'est pas un emploi classique.
La redondance apiôn ôkheto est assez classique : "il s'en allait disparaissant" = il s'en alla(it) et disparut.Merci 🙂 !

S., tu sais pas mal de grec, mais, si je puis me permettre, et en toute amitié, tu as encore des progrès à faire en ce qui concerne la construction du sens… C'est en partie une question d'expérience et de maturité; ça viendra, sois-en sûr. Sache que tu peux toujours compter sur moi. Au fait, comment va Démosthène?